Havenbedrijf Rotterdam stroomlijnt energietransitie in EnergyMaps

Voor Havenbedrijf Rotterdam is de energietransitie een complexe uitdaging. Op weg naar een toekomstbestendige haven met netto nul CO₂-uitstoot lopen er maar liefst tachtig verschillende projecten. Om die allemaal in goede banen te leiden is overzicht nodig. “De combinatie van complexiteit van het energiesysteem, toenemende druk op de infrastructuur en gebrek aan één gedeeld ruimtelijk overzicht maakte een centrale data-oplossing noodzakelijk. Die hebben we gevonden in EnergyMaps”, zegt Douwe van der Stroom, manager energietransitie en digitalisering bij Port of Rotterdam.

Het Havenbedrijf Rotterdam (Port of Rotterdam) is de beheerder en ontwikkelaar van het Haven Industrieel Complex (HIC). Met honderden bedrijven, honderden energie-assets, kilometers kabels en leidingen, en gigawatts aan verbruik en productie is het een van de grootste industriële concentraties van Europa. “Energie-, infrastructuur- en emissiedata waren verspreid over afdelingen, projecten, Excelbestanden en externe bronnen zoals die van netbeheerders of klanten. Er was beperkt overzicht van energievraag en -aanbod, van netcongestie, van de voortgang van transitieprojecten per locatie,” legt Van der Stroom uit. “Teams konden het effect van nieuwe bedrijven of verduurzamingsprojecten daardoor slecht inschatten.”

De oplossing werd gezocht in een technologie die Port of Rotterdam al kende: GIS. Met PortMaps bouwde Esri voor de haven al een stevige basis in ruimtelijke data-ontsluiting. In ArcGIS bouwt EnergyMaps daarop voort als een single source of truth. “Het is een pilot, maar we hopen snel op te schalen. Uiteindelijk willen we met dit platform meerdere datacategorieën samenbrengen: energieverbruik, emissies, energie-assets, infrastructuur, capaciteit en congestie, maar ook energie- en materiaalstromen tussen bedrijven en clusters. Deze data komt uit publieke bronnen zoals MIDDEN, de Emissieregistratie, CBI én interne dataproducten, zoals de Capaciteitsmonitor en de kennis van accountmanagers en assetbeheerders die de haven op hun duimpje kennen”, vertelt Van der Stroom. 

Hij vervolgt: “Doordat we op PortMaps verder bouwen, herkennen mensen de omgeving en vertrouwen zij de data. Gestandaardiseerde ruimtelijke data maakt een einde aan gefragmenteerde informatie. Het dwingt samenwerking af tussen afdelingen die voorheen elk hun eigen bronnen raadpleegden en maakt systeemintegratie mogelijk. Dat maakt het platform niet alleen technisch sterker, maar ook organisatorisch geloofwaardiger.”

EnergyMaps werkt met een gelaagde opbouw die ruimtelijke samenhang zichtbaar maakt, juist daar waar losse datasystemen die niet zien. De eerste laag biedt de ruimtelijke basis: industriële gebieden, havengeografie, het gemeenschappelijk geografisch kader. De tweede laag voegt publiek beschikbare energie-infrastructuurdata toe vanuit externe bronnen. De nieuwe Energiewet structureert deze gegevensuitwisseling via de Gegevensuitwisselingsentiteit (GUE). De derde laag integreert intern verzamelde data en analytische inzichten: energie-intensieve processen per locatie, geschatte vraag en piekbelasting, gevraagde capaciteit, en de projectpijplijn uit het Data Safe House.

Die gelaagde opbouw maakt zichtbaar wat onzichtbaar was: ruimtelijke afhankelijkheden tussen vraag, aanbod, infrastructuur en ruimteclaims. Waar loopt het net vol? Welke locaties staan onder druk als twee grote projecten tegelijk opstarten? Welke bedrijven zitten in elkaars nabijheid en kunnen energie flexibel uitwisselen? Dat zijn vragen die je alleen kunt beantwoorden als je alle lagen tegelijk kunt zien. Van der Stroom: “Een accountmanager die wil inschatten of een nieuwe klant risico loopt op netcongestie bekijkt in EnergyMaps de huidige en verwachte elektriciteitsvraag per station, identificeert knelpunten in het netwerk en brengt flexibiliteitsmogelijkheden in kaart samen met andere klanten in het gebied. Waar voorheen data handmatig verzameld moest worden uit meerdere bronnen, is het nu een kwestie van kaartlagen combineren.”

De bredere ambitie achter EnergyMaps is het samenbrengen van de energietransitie en de digitale transitie - de ‘sweet spot’ van de twin transitie, zoals Van der Stroom het noemt. “Met EnergyMaps als onderlegger bouwen we uiteindelijk een virtueel energiesysteem op; een digitale representatie van het volledige havenenergienetwerk waarop je veranderingen kunt simuleren voordat je ze doorvoert.” Daarmee kunnen analyses gemaakt worden die eerder simpelweg niet mogelijk waren. “Wat is het effect op het distributienet als walstroom op grote schaal wordt uitgerold? Hoe verandert de piekbelasting als tien bedrijven tegelijk elektrificeren? Welke subclusters zijn het meest waterstof-ready?

De belofte van EnergyMaps zit niet in de technologie, maar wat het mogelijk maakt: een fundamenteel andere manier van besluitvorming. “Voorheen gingen vergaderingen vaak over welke cijfers kloppen,” vertelt Van der Stroom. “Afdelingen hadden elk hun eigen data, hun eigen definities. Met één gedeeld kaartbeeld als vertrekpunt zal die dynamiek veranderen. Gesprekken zullen dan gaan over feiten, niet over bronnen.” Dat geldt niet alleen intern. Ook netbeheerders, industriële partners en andere externe stakeholders kijken in de toekomst mee op hetzelfde kaartbeeld, wat afstemming over infrastructuurcapaciteit, congestieknelpunten en transitieplanningen aanzienlijk vereenvoudigt. “Samenwerking versnelt niet omdat mensen beter hun best doen, maar omdat iedereen naar hetzelfde beeld kijkt.”

Er is bewust gekozen voor een gefaseerde aanpak. “Eerst de randen van de puzzel leggen, dan de stukjes invullen. En niet blijven wachten op gouden datakwaliteit, maar aan de slag met wat er al is. Een perfect datasysteem dat nooit af is, helpt niemand. Een werkend systeem met goede data, dat stap voor stap groeit, wel,” aldus Van der Stroom. “Dit jaar zijn we begonnen met een eerste pilot samen met Esri, en we hopen snel op te schalen per gebied en per energiestroom.” 

Van data naar inzicht, van inzicht naar regie en van regie naar uitvoering. In de grootste haven van Europa begint dat met één kaartbeeld. En de bereidheid om samen aan dezelfde puzzel te werken.

Tijdens Esri Connect 2026 is de aanpak van Havenbedrijf Roterdam gepresenteerd. Bekijk hier de presentatie (PDF).