Provincies Noord-Holland en Zuid-Holland krijgen grip op ruimtelijke opgaven met ArcGIS

In een klein land als Nederland is het belangrijk de beschikbare ruimte optimaal te benutten. Maar steeds duidelijker wordt dat er onvoldoende ruimte is voor alle grote opgaven waar we voor staan: woningbouw, infrastructuur, energietransitie, klimaatadaptatie. Op veel plekken botsen belangen. Keuzes die nu gemaakt worden, bepalen voor jaren de toekomst van een gebied. De provincies Noord-Holland en Zuid-Holland krijgen met ArcGIS meer grip en regie op deze complexe ruimtelijke vraagstukken. 

Voor provincie Noord-Holland is Ton Bossink een van de projectleiders bij de actualisatie van de Omgevingsvisie. “In 2022 vroeg oud-minister Hugo de Jonge elke provincie een voorstel te maken met daarin alle opgaven die op de provincie afkomen. Uit onze inventarisatie, het Ruimtelijk Voorstel, bleek dat we in Noord-Holland 27% aan ruimte te kort komen voor al die opgaven. Het past niet meer en de huidige Omgevingsvisie biedt niet de mogelijkheden om de juiste beleidskeuzes voor de toekomst te maken.” Daarom doorliep de provincie in verschillende fases een actualisatieproces. “De vraag die wij willen kunnen beantwoorden is: ‘waar baseer je die conclusie op?’. Een hele legitieme vraag,” vertelt Ton. “In de inventarisatiefase brachten we 28 ruimtelijke opgaven in beeld met GIS-data en relevante databronnen die we tot onze beschikking hebben. Op zo'n kaart zie je in één oogopslag in welke gebieden opgaven botsen.”

Als onderdeel van het actualisatieproces bouwde Coördinator (geo) databeheer Timo Kamminga met collega’s van de GIS-afdeling de Kaartatlas op basis van ArcGIS. “De truc is om een product te maken dat gebruiksvriendelijk blijft. De eerste stap was om alle bronnen bij elkaar te brengen waarvan de beleidsmedewerkers hebben aangegeven dat ze die belangrijk vinden. Door een thema te kiezen, wordt alle relevante data zichtbaar op de kaart. En door metadata bij elke bron aan te bieden, geven we duiding aan de data en onderbouwen we de zoekresultaten.”

De kracht van ArcGIS zit in het vermogen om grote hoeveelheden data visueel inzichtelijk te maken. Waar voorheen beleidsmedewerkers door stapels documenten moesten werken, brengt de Kaartatlas alle informatie samen op één plek. “In de volgende fase werkten we een aantal scenario's uit als oplossingsrichting,” legt Ton uit. “Op basis van de inventarisatie werkten we elf dilemma’s uit in kaarten. Door de kaarten en dilemma’s aan elkaar te koppelen, ontstaat een totaalbeeld. Van verschillende scenario’s is te zien wat het effect van bepaalde beleidskeuzes is. Dat stelt beleidsmakers in staat gefundeerde keuzes te maken voor de Omgevingsvisie.”

Ook in Zuid-Holland wordt op een datagedreven manier naar gebiedsopgaven gekeken. In het OmgevingsLAB van provincie Zuid-Holland brengt team Omgevingsbeleid collega’s van verschillende beleidsopgaven en van team Geo bij elkaar. Daar voeren zij het gesprek over specifieke gebieden waar verschillende belangen en opgaven spelen. Beschikbare data wordt samengebracht in een kaartviewer. Maarten Tas, strategisch adviseur Omgevingsbeleid & Ruimtelijke Ordening en coördinator van het OmgevingsLAB, ziet de voordelen: “Door alles op een kaart van het gebied samen te brengen, prioriteit aan te brengen en duiding te geven, beschikt iedereen altijd over dezelfde informatie. Deze integrale aanpak zorgt ervoor dat alle stakeholders letterlijk en figuurlijk naar hetzelfde plaatje kijken.”

Team Geo van de provincie Zuid Holland is voortdurend bezig om informatie voor zoveel mogelijk collega’s en partners te ontsluiten. Onder andere via het open dataportaal met ruim 3.500 datasets en een geo-informatiehub waarin informatie thematisch wordt ontsloten. “Het belangrijkste is dat data geïnterpreteerd en verbonden wordt. Dan kun je er pas echt iets mee,” legt een van de teamleden uit.

Op dit moment wordt gewerkt aan een data-integratieplatform. Daarmee legt de provincie de basis voor het Dataplein waarvan niet alleen collega’s, maar uiteindelijk ook externe partners gebruik kunnen maken. “Hoe meer gebruikgemaakt wordt van dezelfde data, hoe beter. Want in de grote opgaven hebben we met veel partijen te maken.” Met behulp van ArcGIS worden verschillende databronnen gecombineerd en ontsloten via het platform.  Dit versterkt niet alleen de interne samenwerking, maar ook de samenwerking met externe partners zoals waterschappen en ministeries.

Een andere oplossing om data overzichtelijk samen te brengen, ontstond uit LAB-sessies over windenergie bij het Valkenburgse Meer. “In het OmgevingsLAB werken we graag vanuit overzicht. Toen we de mogelijkheden voor windenergie in het gebied onderzochten bleek al snel dat er met heel veel opgaven in het gebied rekening gehouden moest worden,” vertelt Maarten. “We spraken periodiek met collega's, maakten verslagen en deelden documenten over relevante projecten en afspraken met gebiedspartners. Om grip te houden op al die informatie bouwden we Kennis-in-Kaart. Met deze applicatie kunnen we in dit soort complexe gebieden waar veel opgaven samenkomen, voortdurend alle relevante informatie verzamelen, ordenen en duiden.”

Erik Klein Nagelvoort van Blue Field Agency, ontwikkelpartner van de applicatie, helpt organisaties bij het optimaliseren van processen door slimme technologieën in te zetten: “Uit dit vraagstuk ontstond een platform voor integrale samenwerking en besluitvorming. De provincie beschikt over enorm veel datasets. Via Kennis-in-Kaart kan die ‘harde data’ gecombineerd worden met ‘zachte data’ uit gebiedsprocessen. Kennis van lopende gebiedsprocessen die nu vaak alleen in de hoofden van collega’s is opgeslagen, kan hiermee op de kaart worden gezet en zo beter in de besluitvorming worden meegenomen. Na de succesvolle pilotfase maken we nu een koppeling met ArcGIS.” 

Voor beide provincies ligt de toegevoegde waarde van ArcGIS in de combinatie van visualisatie, analyse en toegankelijkheid. Zowel de provincie Noord-Holland als provincie Zuid-Holland kan op die manier complexe ruimtelijke vraagstukken doorgronden, verschillende scenario’s naast elkaar leggen en de effecten van beleidskeuzes inzichtelijk maken. Dit zorgt voor transparantie richting bestuurders, collega’s en burgers. Beslissingen zijn daarmee gebaseerd op harde data, grondige analyse én ervaring.

Tegelijkertijd democratiseert ArcGIS de toegang tot informatie. Door kaarten en data beschikbaar te maken via open dataportalen en thematische hubs, kunnen meer partijen bijdragen aan het gesprek over de inrichting van Nederland. In een tijd waarin ruimte schaars is en belangen botsen, is dat geen luxe, maar een noodzaak.

De praktijkvoorbeelden uit Noord-Holland en Zuid-Holland laten zien dat ArcGIS meer is dan een technisch hulpmiddel. Het is een instrument dat provincies helpt om de beschikbare ruimte zo goed mogelijk in te zetten voor leefbaarheid, natuur en economie. Met data en kaarten als basis kunnen provincies gefundeerde keuzes maken over de toekomst van Nederland.