Met Local Digital Twins naar een energiesysteem van de toekomst

Steeds vaker verenigen burgers en lokale bedrijven zich in een energiegemeenschap om een bijdrage te leveren aan de energietransitie. In Aadorp gaan ze nog een stap verder. Daar werkt Almelo Energie toe naar een Positief Energie District. Dat gebeurt met behulp van Local Digital Twins, ontwikkeld binnen het Europese project 3DxVERSE. Op de Esri Industry Days vertelden Maarten Welmers, business developer bij Esri en Bram Reinders, mede-initiatiefnemer van het energietransitieproject in Aadorp wat dit inhoudt. 

De afgelopen 15 jaar hebben steeds meer burgers en lokale bedrijven zich verenigd in verschillende energie-initiatieven, zoals energiecoöperaties. Inmiddels zijn er daar meer dan 700 van in Nederland. Ook zijn er meer buurt- en wijkinitiatieven die zich richten op de ontwikkeling van een lokaal warmtenet. Als deze initiatieven voldoen aan bepaalde voorwaarden is er sprake van een energiegemeenschap. Deze voorwaarden zijn vastgelegd in de nieuwe Energiewet die 1 januari 2026 in werking is getreden.

De voorwaarden zijn onder andere dat het initiatief als doel heeft om milieuvoordelen, economische voordelen en/of sociale voordelen te bieden aan de leden of het gebied waarin het actief is en dat er geen winstoogmerk is. Participatie moet open staan voor iedereen en op vrijwillige basis plaatsvinden. Ook moeten de leden zeggenschap hebben. De Europese Unie stimuleert het oprichten van energiegemeenschappen door subsidie. Het is een middel om de betrokkenheid van de burger bij de energietransitie te vergroten. 

Almelo Energie in Aadorp is zo’n energiegemeenschap die bovendien is aangewezen als een van de vier Europese pilotlocaties die meedoen aan het project 3DxVERSE. Maarten: “Daarin wordt geëxperimenteerd met duurzame, inclusieve en slimme gemeenschappen. Daarvoor worden Local Digital Twins ontwikkeld (LDTs) die steden en dorpen kunnen helpen bij complexe transities op het gebied van energie, mobiliteit en leefomgeving.” 

“De Europese Unie heeft duidelijk uitgesproken dat energiegemeenschappen een rol moeten hebben in de energietransitie. Bij Esri volgen we deze ontwikkelingen op de voet, omdat betrouwbare energiedata en de beschikbaarheid daarvan hierbij een grote rol spelen. Almelo Energie is een vooruitlopende energiecoöperatie die aan het onderzoeken is hoe data kunnen bijdragen aan meer inzicht in energievraagstukken. Dit met als doel eigen regie voor burgers over het energiesysteem.” 

“Wij zijn met Almelo Energie de eerste energiegemeenschap in Nederland die deze rol pakt”, vertelt Bram. “Dat doen we met een subsidie van de EU. Daarmee vormen we een volwaardige gesprekspartner voor gemeenten, ontwikkelaars en andere stakeholders in de energietransitie. Als burgers wonen we in de wijken en buurten waar dit moet plaatsvinden en we wekken onze eigen energie op. In Aadorp werken we met onze energiegemeenschap toe naar een Positief Energie District (PED).”

Positieve energiedistricten zijn gebieden die een jaar lang een meer duurzame energie opwekken dan ze gebruiken. Ook hebben ze een jaarlijkse netto uitstoot en netto energie-import van nul. “Ze doen dit door energie heel efficiënt te gebruiken. Samen met de consumptie van energie, produceren PED’s ook hernieuwbare energie. Ze creëren een flexibel systeem voor energiegebruik en -opslag en streven naar een optimale balans tussen vraag en aanbod. Ook zorgen ze voor dynamische integratie in regionale energiesystemen.

Aadorp is een klein dorp met 600 gezinnen en daarmee net klein genoeg om een living lab te zijn voor een lokale digitale twin. In afstemming met de gemeenten hebben we besloten een deel van het dorp te gaan herontwikkelen tot PED. Naast een nieuw dorpshuis komen er 43 nieuwe wooneenheden; een mix van twee-onder-een-kapwoningen, rijtjeshuizen en appartementen. Deze gegevens voeren we in de lokale digitale twin in zodat we kunnen onderzoeken hoe we hier een PED van kunnen maken.”

“Als energiegemeenschap zijn wij wettelijk bevoegd om in ons verzorgingsgebied, ook energie op te slaan, te distribueren, te delen en te verkopen. Ook mogen we alles wat daarmee samenhangt regelen en faciliteren, zoals plaatsing van laadpalen voor elektrische voertuigen en organisatie van deelvervoer. In die zin zijn we een volwaardige speler in het energiesysteem. De digitale twin helpt ons om ons lokale energiesysteem te ontwerpen en door te rekenen. 

We hebben data nodig over de inrichting van de ruimtelijke omgeving om een energiesysteem te kunnen aanleggen. Waar liggen al leidingen en kabels? En wat is de beste locatie voor de plaatsing van een transformatorhuisje of de aanleg van een zonnepark? Maar ook willen we weten wat het energieverbruik van huishoudens is en wat de piek- en daluren daarin zijn. En wat is de invloed van het soort woning? Inmiddels hebben we zo’n 42 datasets in onze digitale twin.” 

In het project 3DxVerse is een digitale twin ontwikkeld op basis van ArcGIS waarin met deze data verschillende scenario’s kunnen worden onderzocht. Daarmee kan in kaart worden gebracht hoe duurzame bronnen als warmte, waterstof en elektriciteit uit zon en wind voor een betrouwbare en duurzame energievoorziening kunnen zorgen. Maarten: “Het mooie is dat de digitale twin niet alleen de fysieke infrastructuur en het gedrag van bewoners in kaart brengt, maar ook de impact van beleidskeuzes laat zien.  

Hierdoor kunnen bewoners, overheden en ontwikkelaars samen in een virtuele weergave van de leefomgeving zien wat wel en niet werkt en wat de gevolgen zijn van beleidsbeslissingen. Door verschillende scenario’s door te rekenen kun je bepalen wat de meest duurzame keuzes zijn. Zo is het mogelijk om scenario’s maken op basis van demografische en economische ontwikkelingen, klimaatverandering en dat soort variabelen. Maar andersom kan ook: werken vanuit een aantal vaste scenario’s. GIS en energiedata helpen om inzicht te krijgen en stellen burgers en andere stakeholders in staat om datagedreven beslissingen kunnen nemen.”

Aadorp is niet alleen een testlocatie, maar dient ook als inspiratie voor andere steden en dorpen in Nederland. 

Meer weten over Local Digital Twins of de voortgang van het 3DxVERSE-project? 
Wij gaan hierover graag met u in gesprek.

https://explore-3dxverse-hub.hub.arcgis.com/